Soms zegt een omgeving harder “klim” dan een bordje “niet klimmen”.

Wat is hier aan de hand?
Ergens in IJsland, voor een spectaculaire rotswand. Een houten vlonder leidt bezoekers langs het gevaarte. Er hangt een klein bescheiden bordje met de mededeling dat klimmen verboden is vanwege afbrokkelende rotsen. En dan: één enthousiaste toeriste die haar armen spreidt op een richel, breed lachend voor de foto. Het bordje heeft het niet gehaald.

Wat voor effect heeft dit?
Dit is broken windows theory in omgekeerde richting. Niet verval dat ongewenst gedrag uitlokt, maar één persoon die de norm doorbreekt, en daarmee voor iedereen zichtbaar maakt dat het kennelijk kan. Vanuit de omgevingspsychologie heet dit sociale besmetting: mensen kijken naar wat anderen doen en passen hun eigen gedrag daarop aan. Het kleine bordje heeft geen schijn van kans tegen die ene stralende klimster. En de rotswand zelf doet de rest: uitnodigend, avontuurlijk, fotogeniek. De omgeving roept harder dan de tekst.

Wat kun jij ermee?
Is een groter bordje de oplossing? Misschien. Maar onderzoek naar omgevingsontwerp laat zien dat borden zelden het gedrag sturen; de ruimte doet dat. Een fysieke barrière, een andere routing, of juist een aangewezen klimplek verderop werkt vaak beter dan meer tekst op een paaltje. De vraag is dus niet: maken we het bordje groter? De vraag is: wat vertelt deze plek aan bezoekers, en is dat wat we bedoelen?